Albert Ajnshtajn (14 mars 1879 – 18 prill 1955) ishte një fizikan teorik gjerman, një nga shkencëtarët më të mëdhenj në histori.
Ai është më i njohur për zhvillimin e teorisë së relativitetit, duke përfshirë ekuacionin e famshëm E = mc², dhe për kontributin e tij në mekanikën kuantike. Ai fitoi çmimin Nobel në Fizikë në vitin 1921 për shpjegimin e tij të efektit fotoelektrik dhe puna e tij ndryshoi themelet e fizikës moderne, transmeton KosovaPress.
Ajnshtajni u lind më 14 mars 1879, në Ulm, në Mbretërinë e Württemberg (Perandoria Gjermane), në një familje hebre të klasës së mesme. Babai i tij, Hermann Einstein, ishte një inxhinier dhe sipërmarrës, ndërsa nëna e tij, Pauline Koch, ishte një shtëpiake.
Familja u transferua në Munih në 1880, ku Ajnshtajni ndoqi një shkollë fillore katolike dhe më vonë gjimnazin Luitpold.
Ai tregoi një interes të hershëm për matematikën dhe fizikën, por në 1894 ai la shkollën e mesme dhe u transferua në Zvicër. Ai u diplomua atje në 1896 në Aarau përpara se të regjistrohej në Universitetin Politeknik të Cyrihut, ku u diplomua në vitin 1900 si mësues i matematikës dhe fizikës.
Pas diplomimit, Ajnshtajni filloi të punonte në Zyrën Zvicerane të Patentave në Bernë në vitin 1902, ku ai analizoi patentat për pajisjet elektromagnetike. Ajo punë i dha atij stabilitet dhe kohë për të menduar për fizikën.
Viti 1905, i njohur si “Annus Mirabilis” i tij (viti i mrekullueshëm), solli katër letra novator të botuara në revistën Annalen der Physik. Këto punime përfshinin:
-shpjegimi i efektit fotoelektrik (baza për teorinë kuantike të dritës)
-teoria e lëvizjes Brownian (konfirmimi i hipotezës atomike)
-teoria speciale e relativitetit (ripërcaktimi i hapësirës dhe kohës)
-ekuivalenca e masës dhe energjisë (E = mc², në një dokument të veçantë të të njëjtit vit).
Këto vepra i sollën famë ndërkombëtare dhe hodhën themelet e karrierës së tij.
Teoria e përgjithshme e relativitetit
Në vitin 1915, Ajnshtajni përfundoi teorinë e përgjithshme të relativitetit, e cila e përshkroi gravitetin si lakimin e hapësirë-kohës të shkaktuar nga masa dhe energjia.
Teoria u konfirmua në vitin 1919 gjatë një eklipsi diellor kur astronomët britanikë, të udhëhequr nga Arthur Eddington, matën përkuljen e dritës së yjeve në përputhje me parashikimet e Ajnshtajnit. Kjo ngjarje e bëri atë të famshëm në botë dhe titujt e gazetave e shpallën atë një gjeni.
Gjatë kësaj periudhe ai mbajti poste akademike në Cyrih, Pragë dhe Berlin, ku nga viti 1917 ishte drejtor i Institutit të Fizikës Kaiser Wilhelm. Megjithatë, ngritja e nazizmit në Gjermani e detyroi atë të emigronte në Shtetet e Bashkuara në vitin 1933.
Ajnshtajni pranoi një pozicion në Institutin për Studime të Avancuara në Princeton, New Jersey, ku mbeti për pjesën tjetër të jetës së tij.
Edhe pse mbështeti paqen dhe hodhi poshtë militarizmin, në vitin 1939 ai nënshkroi një letër drejtuar presidentit Franklin D. Roosevelt duke paralajmëruar mundësinë e zhvillimit të një bombe atomike nga Gjermania, e cila kontribuoi në mënyrë indirekte në nisjen e Projektit Manhattan. Më vonë ai shprehu keqardhjen për aktin, duke mbrojtur çarmatimin bërthamor.
Truri i tij është ruajtur për kërkime
Në vitet e mëvonshme ai u përqendrua në teorinë e fushës së unifikuar, duke u përpjekur të pajtonte relativitetin dhe mekanikën kuantike, por pa sukses. Ai vdiq më 18 prill 1955, në Princeton nga një aneurizëm i aortës, në moshën 76-vjeçare. Truri i tij u ruajt për kërkime dhe trupi i tij u dogj.
Trashëgimia e tij është e pamasë – teoria e relativitetit mbetet një gur themeli i fizikës, ndërsa kontributet e tij në teorinë kuantike ndikuan në zhvillimin e teknologjive të tilla si laserët dhe gjysmëpërçuesit. Ajnshtajni mbetet një simbol i gjeniut shkencor dhe humanizmit dhe emri i tij është sinonim i përsosmërisë intelektuale./kp