Shkruan: Bedri Elezi
Arrestimi i Fehim Salit nën dyshimin për spiunazh është një çështje jashtëzakonisht serioze për sigurinë kombëtare të Republikës së Kosovës. Por krahas përgjegjësisë penale individuale – e cila duhet të përcaktohet nga organet e drejtësisë – ky rast ngre edhe një pyetje tjetër të rëndë: a janë zbatuar mekanizmat e verifikimit dhe të parandalimit nga institucionet e Republikës së Kosovës përpara se këtij personi t’i jepej një pozitë institucionale pranë Presidencës?
Fehim Sali ishte emëruar në vitin 2022 anëtar i Këshillit Konsultativ për Komunitete, mekanizëm që vepron nën autoritetin e Presidentit të Republikës. Dokumentet publike të Këshillit konfirmojnë pjesëmarrjen e tij në punën e Këshillit.
Kjo nuk dëshmon se ai ka pasur qasje në informacion të klasifikuar dhe as se e ka përdorur pozitën për veprimtari spiunazhi. Por pikërisht për këtë arsye lind një pyetje legjitime dhe serioze:
Çfarë verifikimi sigurie iu bë para emërimit dhe çfarë kontrollesh u aplikuan gjatë ushtrimit të funksionit?
Në vitin 2022 ishte në fuqi Ligji nr. 03/L-178 për Klasifikimin e Informacioneve dhe Verifikimin e Sigurisë. Ky kuadër ligjor parashikonte që personat të cilët kishin nevojë për qasje në informacion të klasifikuar t’i nënshtroheshin procedurës së verifikimit të sigurisë dhe që kërkesa për verifikim t’i drejtohej autoritetit kompetent të verifikimit.
Po ashtu, rregullat për procedurën e verifikimit parashikonin që institucionet të përcaktonin pozitat të cilat, për shkak të detyrave zyrtare, mund të kishin nevojë për qasje në informacion të klasifikuar.
Prandaj, pyetja që duhet t’i bëhet sot institucioneve nuk është thjesht:
“A ishte Fehim Sali anëtar i Këshillit?”
Por:
“A ishte pozita që ai mbante e përfshirë në kategorinë e pozitave që kërkonin verifikim sigurie dhe, nëse po, a u krye procedura përkatëse nga institucionet kompetente?”
Dhe këtu përgjegjësia institucionale duhet të trajtohet me seriozitet.
Nëse një person merr një funksion institucional pranë Presidentit të Republikës, institucionet përgjegjëse për sigurinë duhet të jenë veçanërisht vigjilente ndaj çdo rreziku të mundshëm të infiltrimit, rekrutimit, ndikimit të huaj apo keqpërdorimit të pozitës.
Autoriteti institucional nuk mund të shndërrohet në dritare për depërtimin e interesave të një shërbimi të huaj në strukturat e Republikës së Kosovës.
Prandaj kërkohet transparencë institucionale:
1. A është bërë verifikim sigurie për Fehim Salin para emërimit?
2. A është kërkuar nga Presidenca verifikim pranë AKI-së?
3. A kishte ai ndonjë nivel të lejes së sigurisë?
4. A ishte pozita e anëtarit të Këshillit në listën e pozitave që mund të kërkonin qasje në informacion të klasifikuar?
5. Çfarë rregullash të sigurisë zbatoheshin për anëtarët e Këshillit?
6. A kishte ai qasje në dokumente, takime, ambiente ose informacione që nuk ishin publike?
7. A ka pasur gjatë mandatit të tij ndonjë sinjal, informacion apo vlerësim sigurie që kërkonte rishqyrtim të përshtatshmërisë së tij?
Presidentja e Republikës, si autoriteti nën të cilin funksionon Këshilli Konsultativ për Komunitete, dhe institucionet e sigurisë duhet t’u japin qytetarëve përgjigje për këto çështje – pa cenuar hetimin penal dhe pa ekspozuar informacion të klasifikuar.
Kjo nuk është çështje hakmarrjeje politike dhe as përgjegjësi penale kolektive. Është çështje e përgjegjësisë institucionale për menaxhimin e rrezikut.
Nëse hetimet eventualisht provojnë se një person i dyshuar për lidhje me një shërbim të huaj ka përdorur pozitën institucionale për të krijuar kontakte, për të mbledhur informacion apo për të ndikuar në procese shtetërore, atëherë Kosova duhet të pyesë jo vetëm:
“Kush e kreu veprën?”
por edhe:
“Si arriti ai deri te pozita që mund t’ia lehtësonte një veprim të tillë?”
Siguria kombëtare nuk mbrohet vetëm pas arrestimit.
Siguria kombëtare mbrohet para infiltrimit.
Dhe përgjegjësia e institucioneve është pikërisht të identifikojnë dhe mbyllin paraprakisht çdo mundësi që një autoritet i dhënë nga Republika e Kosovës të keqpërdoret kundër vetë sigurisë së saj.
Shared post