Glavçev, Borisov, Vuçiq, Srebrenicë. Ditët e fundit këto kanë qenë temë e mediave bullgare duke shkaktuar shumë pikëpyetje.
Kryeministri teknik i Bullgarisë Dimitar Glavçev me të vërtetë kërkoi që Bullgaria të ndryshojë qëndrimin e saj dhe të votojë “abstenim”, në vend që të mbështesë rezolutën e Kombeve të Bashkuara (OKB) që dënon gjenocidin në Srebrenicë.
Kjo u konfirmua nga shërbimi për shtyp i qeverisë në një deklaratë për shtyp më 30 maj.
Ky konfirmim erdhi më shumë se një javë pas informacionit të parë për të dhe një ditë pasi faqja kërkimore BIRD publikoi dokumente diplomatike me udhëzime nga Glavçev, i cili është edhe ministër i Punëve të Jashtme.
Megjithatë, qeveria pretendon se udhëzimi “nuk përmban udhëzime përfundimtare” për ambasadoren bullgare në OKB Lachezara (Luchezara) Stoeva.
“Dokumentet që kanë dalë në internet janë vetëm pjesë e procesit të vendimmarrjes dhe nuk përfaqësojnë tërësinë e tij”, thuhet në njoftimin e Qeverisë, ku edhe shpërndarja e tyre cilësohet si “sulm hibrid”.
Pavarësisht pretendimeve të Qeverisë, nga dokumentet nuk del se udhëzimet e Stoevës nuk janë përfundimtare.
Nga përgjigja e saj e dërguar po atë ditë, të cilën e publikoi edhe BIRD, duket qartë se Glavçev e dërgoi letrën e tij në orën 08:55 me orën e Nju Jorkut, vetëm një orë para fillimit të seancës së Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së në orën 10:00.
Ajo në përgjigjen e saj shkroi “Nuk kam mundur të zbatoj udhëzimet e “dërguara në momentin e fundit”, ka shtuar se ka vepruar sipas udhëzimeve të dhëna më 12 prill dhe ka votuar “pro” rezolutës.
Bullgaria ka pasur një qëndrim të qartë për gjenocidin në Srebrenicë prej vitesh, por në momentin e fundit, para një votimi vendimtar në OKB, kishte shqetësime se do ta ndryshonte atë.
Sipas faqes kërkimore BIRD, kryeministri teknik kërkoi ndryshim qëndrimi pasi presidenti serb Aleksandar Vuçiç loboi te lideri i partisë konservatore GERB, Bojko Borisov.
Bëhet fjalë për Rezolutën për shpalljen e 11 korrikut si Ditë Ndërkombëtare të Përkujtimit të Gjenocidit në Srebrenicë. Në atë datë të vitit 1995, forcat serbe etnike filluan të vrisnin mbi 8,000 burra dhe djem boshnjakë në këtë qytet boshnjak.
Sipas aktgjykimeve të Gjykatës Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë dhe Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, vrasja e tyre është cilësuar si gjenocid. Bullgaria ka një politikë të qëndrueshme për njohjen e këtyre krimeve si gjenocid.
Edhe para votimit, Serbia u deklarua kundër rezolutës dhe filloi një fushatë kundër miratimit të saj, e cila u mbështet edhe nga Rusia.
Qeveria bullgare nuk komenton se si erdhi kërkesa e Glavçevit për ndryshim të qëndrimit të Bullgarisë.
“Qeveria teknike distancohet kategorikisht nga çdo tentativë insinuate që ka të bëjë me ndryshimin e orientimit gjeopolitik të Bullgarisë. Me veprimet e saj, qeveria dëshmon çdo ditë se vendi ynë ndjek në mënyrë të palëkundur rrugën dhe perspektivën evropiane”, thuhet në njoftim.
Presidenti serb Aleksandar Vuçiq mban marrëdhënie të ngushta me presidentin rus Vladimir Putin. Nga ana tjetër, Kremlini mbështet përpjekjet e tij kundër shpalljes së kujtimit të gjenocidit në Srebrenicë.
Kryeministri Glavçev ishte një deputet për një kohë të gjatë i partisë GERB, lideri i së cilës Bojko Borisov bashkëpunon ngushtë me presidentin serb Vuçiç.
Pas votimit në OKB, vetë Vuçiq pranoi se ishte shumë i befasuar nga qëndrimi i Bullgarisë dhe se priste deri në momentin e fundit që ata të mos e mbështesin rezolutën.
Si filloi gjithçka?
Më 22 maj, “Dnevnik” publikoi një artikull në të cilin thuhej se Serbia po përpiqet të ndikojë në Bullgari përmes kanaleve joformale për të ndryshuar qëndrimin e saj ndaj rezolutës së OKB-së që dënon gjenocidin në Srebrenicë.
Pak më vonë po të njëjtën ditë, diplomati dhe kandidati për Parlamentin Evropian nga PP-DB, Stefan Tafrov, në profilin e tij në Facebook ka shkruar se ka mësuar se Serbia po përpiqet të ndikojë në Bullgari që të ndryshojë qëndrimin e saj.
Ai më pas këmbënguli se “Glavçevi nuk i nënshtrohet presionit serb”.
Si shkoi votimi?
Dy ditë më vonë, më 24 maj, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së miratoi një rezolutë që caktoi 11 korrikun si datën e përkujtimit të gjenocidit në Srebrenicë.
Përfaqësuesja e përhershme e Bullgarisë në OKB, Laçezara Stoeva, votoi “pro” rezolutën.
Rezoluta u dorëzua nga Gjermania dhe Ruanda dhe Bullgaria është midis 32 vendeve që janë bashkë-sponsorizues të tekstit.
U miratua një version që nuk përmend vetë autorët – forcat serbe të Bosnjës të udhëhequra nga gjenerali Ratko Mlladiç dhe udhëheqësi politik serb i Bosnjës Radovan Karaxhiq.
Megjithatë, rezoluta dënon qartë “çdo mohim të gjenocidit në Srebrenicë”, si dhe “aktet që lavdërojnë ata që janë dënuar nga gjykatat ndërkombëtare për krime lufte, krime kundër njerëzimit dhe gjenocid, përfshirë ata që janë përgjegjës për gjenocidin në Srebrenicë”. .
BBC deklaroi se një nga arsyet e mundshme për miratimin e rezolutës është se shumë nacionalistë serbë vazhdojnë të mohojnë faktet historike të gjenocidit.
Presidenti serb Aleksandar Vuçiq e quan masakrën në Srebrenicë një “krim të tmerrshëm”, por as ai dhe as vendi i tij nuk e njohën atë si gjenocid.
Politikanë të tjerë serbë, si lideri serb i Bosnjës Milorad Dodik, për vite me radhë kanë mohuar në mënyrë eksplicite se ka ndodhur gjenocidi dhe kanë keqpërdorur kujtimin e viktimave.
Nga 193 vende, 84 votuan pro rezolutës, 19 ishin kundër dhe 68 abstenuan.
Pas miratimit të tij, Vuçiq deklaroi se kishte shpresuar për një votim tjetër nga Bullgaria.
“Shpresoja për një surprizë nga Bullgaria. Pesë minuta para seancës isha i bindur se Bullgaria do të votonte ‘abstenim’”, tha presidenti serb më 27 maj në TV Hepi.