Shkruan: Bedri Elezi
Arrestimi i një gjyqtari të Gjykatës Themelore në Prishtinë, i dyshuar për keqpërdorim të detyrës zyrtare, nuk është një lajm që duhet të kalojë si një kronikë e zakonshme policore.
Ky është një sinjal serioz alarmi për shtetin e së drejtës dhe sigurinë institucionale të Republikës së Kosovës.
Fakti që gjatë muajve të fundit kemi parë raste ku nën hetim ose nën masa të organeve të drejtësisë janë vënë gjyqtarë, prokurorë dhe zyrtarë policorë, duhet të detyrojë institucionet e shtetit të ndalojnë dhe të bëjnë një analizë të thellë: çfarë po ndodh brenda institucioneve që kanë për detyrë të luftojnë krimin?
Sepse problemi bëhet shumë më i rrezikshëm kur dyshimi për korrupsion, keqpërdorim të pozitës apo lidhje të kundërligjshme nuk mbetet vetëm jashtë sistemit, por shfaqet pikërisht brenda strukturave që duhet ta hetojnë, ndjekin dhe gjykojnë krimin.
Një shtet nuk mund të jetë i sigurt nëse krimineli ka frikë nga policia, por policia duhet të ketë frikë nga krimi brenda radhëve të saj.
Një shtet nuk mund të ketë drejtësi të besueshme nëse qytetari kërkon drejtësi tek prokurori apo gjyqtari, ndërsa ekzistojnë dyshime serioze se individë brenda sistemit mund ta përdorin autoritetin shtetëror për interesa personale ose të paligjshme.
Dhe pikërisht këtu qëndron rreziku më i madh.
Krimi brenda institucioneve të drejtësisë dhe sigurisë është shumë më i rrezikshëm se krimi i zakonshëm, sepse bart me vete autoritetin e shtetit.
Një person i zakonshëm mund të kryejë një vepër penale.
Por një person i korruptuar brenda policisë, prokurorisë apo gjyqësorit mund të përdorë kompetencat, informacionet, dokumentet, autoritetin dhe qasjen institucionale të shtetit për të penguar hetime, për të favorizuar persona, për të manipuluar procedura ose për të cenuar drejtësinë.
Prandaj, këto raste nuk duhet të trajtohen vetëm si procedura individuale penale.
Ato duhet të shërbejnë si bazë për një operacion të gjerë institucional për verifikimin e integritetit të strukturave të rendit, ndjekjes dhe drejtësisë.
Duhet të pyetet:
– Sa persona të dyshuar për lidhje me krimin gjenden brenda institucioneve?
– A ekzistojnë rrjete të organizuara që lidhin zyrtarë të policisë, prokurorisë dhe gjyqësorit me persona të botës kriminale?
– A ka raste të tjera që janë mbyllur, zvarritur apo manipuluar për shkak të ndërhyrjeve brenda sistemit?
– A po kontrollohet pasuria dhe mënyra e jetesës së zyrtarëve që ushtrojnë funksione me rrezik të lartë korrupsioni?
– A ekzistojnë mekanizma realë të kontrollit të integritetit dhe sigurisë për personat që kanë qasje në informacione të ndjeshme?
– Dhe mbi të gjitha: kush kontrollon kontrolluesit?
Kosova nuk ka nevojë vetëm për më shumë arrestime.
Kosova ka nevojë për pastrim institucional, kontroll të integritetit, verifikim të pasurisë, hetime të thelluara dhe mekanizma të fuqishëm kundër infiltrimit të krimit të organizuar në institucionet shtetërore.
Duhet të krijohet një standard i qartë:
As polici, as prokurori, as gjyqtari dhe asnjë zyrtar tjetër nuk duhet të jetë mbi ligjin.
Por njëkohësisht, çdo hetim duhet të zhvillohet me profesionalizëm, pa hakmarrje politike dhe duke respektuar plotësisht prezumimin e pafajësisë. Arrestimi dhe dyshimi nuk janë aktgjykim.
Pikërisht për këtë arsye, institucionet duhet të jenë edhe më të vendosura që hetimet të jenë të pavarura, transparente dhe të bazuara në prova.
Sot nuk duhet të pyesim vetëm:
“Pse u arrestua ky gjyqtar?”
Duhet të pyesim:
“A kemi problem sistemik me integritetin e institucioneve që duhet ta mbrojnë shtetin nga krimi?”
Nëse përgjigjja është po, atëherë Kosova përballet me një kërcënim shumë më të madh sesa një numër rastesh individuale.
Sepse infiltrimi i krimit në institucionet e drejtësisë dhe sigurisë është kërcënim direkt për sigurinë kombëtare dhe funksionimin e shtetit të së drejtës.
Prandaj kërkohet një strategji e menjëhershme për dekriminalizimin dhe forcimin e integritetit institucional.
Jo vetëm arrestime.
Jo vetëm konferenca për media.
Jo vetëm komunikata.
Por hetim i rrjeteve, verifikim i pasurisë, kontroll i integritetit, përgjegjësi individuale dhe reformim institucional.
Kosova duhet ta dërgojë një mesazh të prerë:
Institucionet e shtetit nuk janë pronë e askujt. Autoriteti shtetëror nuk është mburojë për krimin. Uniforma nuk është imunitet. Diploma juridike nuk është imunitet. Funksioni i gjyqtarit nuk është imunitet. Dhe pushteti nuk është imunitet.
Në një shtet demokratik, ligji duhet ta kontrollojë pushtetin – jo pushteti ligjin.
Dhe nëse dikush ka hyrë në institucion për ta përdorur autoritetin shtetëror në shërbim të krimit, atëherë ai person nuk është vetëm problem për një institucion.
Ai është problem për vetë shtetin.
Prandaj ky është momenti që institucionet kompetente të veprojnë me vendosmëri.
Kosova nuk duhet vetëm ta luftojë krimin jashtë institucioneve. Kosova duhet ta çrrënjosë krimin edhe nga brenda tyre.