Shkruan: Bahri Beqiri
Debati i vazhdueshëm rreth Venezuelës dhe marrëdhënieve të saj me Shtetet e Bashkuara ngre një çështje thelbësore të rendit global: a mund të përdoret e drejta ndërkombëtare si mbulesë për krimin, autoritarizmin dhe shkeljen sistematike të të drejtave të njeriut?
Shtetet e Bashkuara të Amerikës janë dhe mbeten forca kryesore garantuese e sigurisë globale dhe e së drejtës ndërkombëtare. Ky rol nuk buron nga pretendimi, por nga përgjegjësia reale që SHBA ka marrë në mbrojtjen e rendit ndërkombëtar, stabilitetit rajonal dhe normave juridike globale. Edhe pse në situata të caktuara mund të ketë lëshime procedurale, parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare nuk vihen në diskutim.
Në rastin e Venezuelës, administrata amerikane dhe institucionet e saj të sigurisë kanë ngritur akuza serioze ndaj regjimit të Nicolás Maduro-s për përfshirje në trafikim ndërkombëtar të narkotikëve, krim të organizuar, dhunë shtetërore dhe vrasje, duke e konsideruar këtë strukturë pushteti si një kërcënim për sigurinë rajonale dhe ndërkombëtare. Këto akuza nuk janë retorikë politike, por pjesë e qëndrimeve zyrtare të shprehura nga Departamenti i Drejtësisë, agjenci federale dhe përfaqësues të lartë amerikanë.
Edhe z. Marco Rubio, një nga zërat më të artikuluar në politikën e jashtme të SHBA-së për Amerikën Latine, ka deklaruar publikisht se regjimi i Caracas-it funksionon si një “narco-shtet”, ku institucionet janë kapur nga rrjete kriminale dhe përdoren për represion politik dhe përfitime personale. Sipas këtij këndvështrimi, sovraniteti shtetëror nuk mund të shërbejë si alibi për trafik droge, vrasje dhe shkatërrim institucional.
Pikërisht këtu qëndron thelbi i rolit amerikan: mbrojtja e së drejtës ndërkombëtare nuk nënkupton tolerim të krimit, por kërkon llogaridhënie, sanksione të synuara dhe presion diplomatik ndaj atyre që e shkelin ligjin në mënyrë sistematike. Kur normat ndërkombëtare keqpërdoren për të mbrojtur regjime kriminale, ato humbasin kuptimin e tyre; ndaj, ndërhyrja politike dhe ligjore bëhet e domosdoshme për ruajtjen e rendit global.
Për Kosovën dhe popullin shqiptar, ky parim ka një domethënie të veçantë. Ndërhyrja amerikane dhe e NATO-s në vitin 1999 dëshmoi se kur e drejta ndërkombëtare mbrohet me vendosmëri, ajo shpëton jetë dhe garanton liri. Pa rolin vendimtar të Shteteve të Bashkuara, Kosova sot nuk do të ishte shtet i lirë. Për këtë arsye, mirënjohja e popullit shqiptar ndaj Amerikës është historike, e thellë dhe e bazuar në përvojë konkrete, jo në emocione momentale.
Shtetet nacionale duhet të sillen në përputhje me rregullat ndërkombëtare, jo t’i përdorin ato si strehë për dështime të brendshme, autoritarizëm apo krim të organizuar. Demokracia nuk është slogan, dhe ligji ndërkombëtar nuk është mburojë për narkotrafikantë dhe vrasës.
Një rend global pa angazhimin amerikan do të ishte më i brishtë dhe më i pasigurt. Mbrojtja e ligjit ndërkombëtar kërkon jo vetëm norma, por edhe fuqi politike dhe morale për t’i zbatuar ato. Këtë rol, me të gjitha sfidat që e shoqërojnë, Shtetet e Bashkuara vazhdojnë ta mbajnë.