Shkruan: Basri Beka
Deklarata e Kryeministrit Edi Rama në Tivat se protestat kundër projektit në Zvërnec janë pjesë e një “lufte hibride” të organizuar nga iranianët ngre më shumë pyetje sesa jep përgjigje. Nëse bëhet fjalë për një akuzë kaq të rëndë, atëherë publiku ka të drejtë të shohë prova konkrete, fakte, hetime dhe përgjegjësi institucionale. Në të kundërtën, kemi të bëjmë me një pretendim politik që ngjan më shumë me një teori konspirative sesa me një analizë serioze të situatës.
Sa herë që një qeveri përballet me pakënaqësi publike, tundimi për të kërkuar fajtorë të jashtëm është i madh. Por problemi i Zvërnecit nuk fillon me Iranin. Problemi fillon me mënyrën se si qeveria ka menaxhuar raportin me qytetarët, transparencën dhe sigurinë kombëtare.
Së pari, nëse protestat janë infiltruar nga elementë radikalë apo struktura me agjenda ideologjike, kjo nuk është dëshmi e forcës së tyre, por e dobësisë së institucioneve shqiptare. Prej vitesh në Shqipëri është zgjeruar ndikimi i islamit politik, ndërsa shteti ka treguar pak interes për të analizuar dhe kufizuar ndikimet që bien ndesh me karakterin laik dhe kombëtar të Republikës së Shqipërisë. Janë ngritur vazhdimisht shqetësime për financime të huaja, për përpjekje të ndryshme për të relativizuar historinë kombëtare dhe për forcimin e identiteteve transnacionale në dëm të identitetit kombëtar shqiptar. Përballë këtyre zhvillimeve, reagimi institucional ka qenë i vakët ose i munguar.
Prandaj, nëse sot qeveria pretendon se në protesta kanë vepruar elementë me agjenda të huaja, pyetja e parë nuk është “çfarë bëri Irani?”, por “çfarë bëri shteti shqiptar?”. Kush i monitoroi këto grupe? Kush i hetoi? Kush i ndaloi? Dhe nëse nuk u ndalën, pse?
Së dyti, deklarata e Kryeministrit përbën një pranim indirekt të një dështimi institucional. Nëse vërtet ka pasur ndërhyrje të huaja, atëherë shërbimet e inteligjencës, strukturat e sigurisë dhe organet ligjzbatuese ose nuk e kanë parandaluar aktivitetin e tyre, ose nuk kanë qenë në gjendje të veprojnë me kohë. Në të dy rastet, përgjegjësia nuk bie mbi qytetarët që protestojnë, por mbi shtetin që ka për detyrë të mbrojë sigurinë kombëtare.
Së treti, një pjesë e madhe e tensioneve rreth Zvërnecit nuk lidhen me ndonjë komplot ndërkombëtar, por me mungesën e transparencës. Vetë Kryeministri deklaron se projekti për të cilin është protestuar nuk ekziston në formën që është paraqitur dhe se janë përdorur materiale të rreme. Nëse kjo është e vërtetë, atëherë rruga më e mirë nuk është akuzimi i aktorëve të jashtëm, por publikimi i plotë i çdo dokumenti, studimi mjedisor, analize ekonomike dhe procedure ligjore që lidhet me projektin.
Kur informacioni mungon, lindin dyshimet. Kur mungon komunikimi, lind propaganda. Kur mungon transparenca, hapet rruga për manipulim. Kjo është një përgjegjësi që nuk mund t’i faturohet Iranit apo kujtdo tjetër.
Shqipëria ka nevojë për institucione që flasin me fakte dhe jo për teori që nuk shoqërohen me prova. Nëse ekziston një kërcënim i huaj, ai duhet të dokumentohet dhe të goditet nga organet kompetente. Nëse nuk ka prova, atëherë akuzat mbeten pjesë e retorikës politike.
Qytetarët nuk kanë nevojë për histori misterioze mbi armiq të padukshëm. Ata kanë nevojë për transparencë, siguri, përgjegjësi institucionale dhe qeverisje serioze. Problemi i Zvërnecit nuk zgjidhet duke kërkuar fajtorë në Teheran. Ai zgjidhet duke adresuar shkaqet reale që kanë prodhuar mosbesim, polarizim dhe konflikt në Shqipëri.