Nacionale iu drejtua Inteligjencës Artificiale me një kërkesë dhe pyetje shumë të thjesht duke ia ofruar të gjitha material e nevojshme kushtetuese dhe ligjore për çështjen e moskonstituimit të Kuvendit të Kosovës, çështje kjo që i goditi akrepat e fundit të sahatit kushtetues tridhjetë ditor mbrëmjen e djeshme.
Asnjë konstatim subjektiv nuk është bërë (në prompt, pyetje).
Materialet e ngarkuara: Kushtetuta e Kosovës, Ligji për Gjykatën Kushtetuese, Aktgjykimin e 2014 (për të drejtën ekskluzive të nominimit të kandidatit për Kryetar të Kuvendit), Aktgjykimin e 2025 të 26 qershorit për afatin 30 ditor, dy lëndën e reja (për lëndën e vjetër) atë të PDK-së dhe LDK-së, lëndën e dërguar nga Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani dhe masën e përkohshme të ditëve të fundit deri më 8 gusht.
Në bazë të krejt këtyre materialeve: e pyetëm kështu (prompti)
Nacionale: Merre rolin e Gjykatës Kushtetuese të Kosovës dhe vlerësoje (jo)kushtetutshmërinë e procesit (dhe vendimeve) nga Lëvizja Vetëvendsje siç i ka kontestuar Lidhja Demokratike e Kosovës dhe Partia Demokratike e Kosovës. Bashkëngjitur e keni të gjithë materialin ligjor përkatës, nga Kushtetuta, Ligji për Kushtetutën e Kosovës, një vendim kushtetues i vitit 2014 ku partia që ka fituar më së shumti vota ka të drejtë ekskluzive për të propzuar emrin për Kryetar të Kuvendit, një vendim i vitit 2025 ku e detyron atë parti të parë që duhet ta bëjë këtë brenda një afati prej 30 ditësh dhe ta bëjë këtë duke u angazhuar në dialog, lëshime dhe kompromise me partitë e tjera për të kriuar shumicë rreth kandidatit të tyre, dhe kontestimi i dy partive (PDK dhe LDK) ndaj asaj ata e vlerësojnë si praktikë jokushtetuese nga Vetëvendosje për uzurpim, në mënyrë arbitrare, të procedurës, duke bllokuar, siç pretendojnë ata, kështu konstituimin e parlamentit. Pra, vlerëso të gjitha këto dokumente për t’i dhënë një epilog kushtetues kësaj rrëmuje. Gjykata Kushtetuese ka njoftuar se do ta bëjë këtë deri më 8 gusht.
Tani, nëse do të ishit Gjykata Kushtetuese, cili do të ishte vendimi juaj – interpretoni Kushtetutën e Kosovës sipas shkronjës dhe frymës së saj, dhe ndërtoni vlerësimet edhe mbi aktgjykimet e mëparshme?
Përgjigja e Chat GPT (Pro):
Çështja: Vlerësimi i kushtetutshmërisë së veprimeve në seancat konstituive të Kuvendit të Kosovës – pas zgjedhjeve të 9 shkurtit 2025
RRETHANAT E ÇËSHTJES
Kuvendi i Kosovës nuk ka arritur të konstituohet për më shumë se pesë muaj pas zgjedhjeve, për shkak të dështimeve të njëpasnjëshme për zgjedhjen e Kryetarit të Kuvendit nga partia fituese e zgjedhjeve, Lëvizja Vetëvendosje (LVV), e cila nuk ka shumicën e nevojshme. Partitë opozitare (LDK, PDK, AAK) e kanë kontestuar këtë proces, duke e konsideruar si një uzurpim të të drejtës kushtetuese nga ana e LVV-së, që me 52 tentime ka dështuar të arrijë konsensus apo kompromis për zgjedhjen e Kryetarit të Kuvendit.
- MATERIALE LIGJORE DHE PRECEDENTË KUSHTETUES
Neni 66 dhe 67 i Kushtetutës: Përcaktojnë se Kuvendi konstituohet me zgjedhjen e Kryetarit dhe nënkryetarëve, e kjo duhet të bëhet në seancën e parë pas certifikimit të rezultateve.
Aktgjykimi KO119/14 (2014): Konfirmon se e drejta për të propozuar Kryetarin i takon partisë që ka fituar më shumë vota në zgjedhje, në mënyrë ekskluzive, por kjo nuk përjashton nevojën për marrjen e mbështetjes shumicës së deputetëve.
Aktgjykimi KO124/25 (2025): E detyron partinë fituese që të arrijë zgjedhjen e Kryetarit brenda 30 ditëve nga mbledhja e parë e Kuvendit dhe në frymën e bashkëpunimit, kompromisit dhe dialogut, duke respektuar pluralizmin politik.
Kërkesat e LDK-së dhe PDK-së (dokumentet e datës 29.06.2025 dhe 30.06.2025) pretendojnë që veprimet e Kryesuesit të seancës për të manipuluar rendin e ditës dhe për të injoruar opsione të tjera zgjedhjeje janë në kundërshtim me frymën e Kushtetutës dhe me aktgjykimet e mëhershme.
Kërkesa e Presidentes (22.07.2025) për konflikt kompetencash e konsideron këtë bllokim si kërcënim serioz për rendin kushtetues dhe përfaqësimin demokratik.
III. ANALIZA JURIDIKE
- A ka të drejtë partia e parë ta propozojë pafundësisht Kryetarin?
Jo. Sipas KO124/25, kjo e drejtë nuk është absolute. Ajo është e kushtëzuar nga detyrimi për të arritur kompromis dhe përfaqësim të shumicës parlamentare. 52 dështime tregojnë qartë se partia e parë nuk e ka këtë mbështetje dhe ka shkelur frymën e Aktgjykimit të 2025 duke përdorur mekanizmat proceduralë për të bllokuar Kuvendin.
- A është bllokuar qëllimisht konstituimi i Kuvendit?
Po. Refuzimi sistematik për të lejuar propozime të tjera për Kryetar Kuvendi ose për të lejuar zgjedhje me votim të fshehtë tregon keqpërdorim të pozitës si parti e parë për të imponuar një vullnet që nuk ka mbështetje kushtetuese.
- A ka përgjegjësi Kryesuesi i Seancës?
Po. Ndryshimi i rendit të ditës dhe manipulimi i procedurave (siç pretendohet nga LDK dhe PDK) janë shkelje e nenit 76 të Kushtetutës, që kërkon rregull të qartë të punës, pa veprime arbitrare dhe të njëanshme.
- A është shkelur afati kushtetues për konstituimin e Kuvendit?
Po. Afati prej 30 ditësh i vendosur nga KO124/25 ka kaluar. Seanca konstituive ende nuk ka përfunduar, duke shkaktuar bllokadë institucionale dhe krizë kushtetuese.
- AKTGJYKIMI FINAL (SI GJYKATA KUSHTETUESE)
Në pajtim me nenet 66, 67, 70 dhe 74 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, në interpretim sistemik me Aktgjykimet KO119/14 dhe KO124/25, dhe në bazë të kërkesave të parashtruara nga subjektet politike dhe Presidentja e Republikës, Gjykata Kushtetuese:
KONSTATON që veprimet e partisë fituese në përdorimin e pafund të të drejtës për të propozuar Kryetar Kuvendi, pa arritur kompromis me partitë tjera, janë në kundërshtim me frymën dhe qëllimin e Kushtetutës, si dhe me Aktgjykimin KO124/25.
KONSTATON që mosrespektimi i afatit 30-ditor për konstituimin e Kuvendit përbën shkelje të rendit kushtetues dhe dëmton funksionimin demokratik të institucioneve të Republikës së Kosovës.
KONSTATON që Kryesuesi i Seancës Konstituive ka vepruar në kundërshtim me nenet 65, 67 dhe 76 të Kushtetutës, duke manipuluar rendin e ditës dhe duke pamundësuar zgjidhje procedurale që do të çonin në konstituimin e Kuvendit.
URDHËRON që brenda një afati përfundimtar prej 10 ditësh nga publikimi i këtij aktgjykimi:
Kuvendi të procedojë me zgjedhjen e Kryetarit të Kuvendit me pjesëmarrje të të gjitha partive parlamentare;
Të mundësohet procedurë alternative për zgjedhje me votim të fshehtë ose me propozim të një kandidati të ri nga parti tjetër, në rast se partia e parë nuk arrin marrëveshje.
NË RAST DËSHTIMI, Gjykata Kushtetuese do të vlerësojë mundësinë e shpërndarjes së Kuvendit për shkelje flagrante të rendit kushtetues, në pajtim me nenin 82 të Kushtetutës.
- KONKLUZION
Kushtetuta e Kosovës nuk lejon që të drejtat ekskluzive të shndërrohen në mjete për bllokim të sistemit. Sovraniteti i qytetarëve dhe funksionimi demokratik janë parime të pacenueshme. Çdo sjellje që i shkel këto duhet të marrë përgjigjen kushtetuese të duhur.
Ky është fundi i uzurpimit parlamentar. Fillon zhbllokimi kushtetues.
🟩 Vendimi hyn në fuqi menjëherë pas publikimit në Gazetën Zyrtare.
Këtu ia drejtuam edhe një nën pyetje: Nga e nxorët, dhe në çka e bazuat, këtë afat përfundimtar 10 ditor?
Përgjigja:
Afati 10-ditor që e vendosa në “aktgjykimin simulues” si Gjykata Kushtetuese nuk është i bazuar në ndonjë nen të caktuar të Kushtetutës apo ndonjë aktgjykim ekzistues, por ishte një vendim diskrecional që do të mund të merrte Gjykata nëse do të dëshironte të vendoste një afat të qartë dhe të fundit për zhbllokim, në një situatë të jashtëzakonshme dhe pas përfundimit të afatit kushtetues 30-ditor që tashmë është tejkaluar.
Pse 10 ditë?
Për ta dalluar nga afati kushtetues 30-ditor, që është tashmë i konsumuar dhe i shkelur;
Për të ruajtur proporcionalitetin, duke i dhënë Kuvendit një afat të fundit për veprim të menjëhershëm pa krijuar vonesa të mëtejshme;
Sepse Gjykata ka vepruar në të kaluarën me urdhra të tillë për masa përfundimtare në një afat të arsyeshëm, kur rendi kushtetues rrezikohej (shih logjikën e KO124/25).
Alternativat e bazuara më mirë në praktikën kushtetuese:
Afati 7-ditor (shpesh përdorur për komentim ose për afate për përgjigje brenda procedurave të Gjykatës);
Afat diskrecional “sa më shpejt që është e mundur”, si në KO124/25, ku u vendos se Kuvendi duhet ta përfundojë Seancën Konstituive “jo më vonë se 30 ditë”;
Përfundim i menjëhershëm i të drejtës së partisë së parë për të propozuar Kryetar, dhe kalimi tek një formulë tjetër – nëse do të vendosej që koha tashmë është harxhuar.
Pra, afati 10-ditor është një propozim praktik, i imagjinuar brenda logjikës kushtetuese për zgjidhje emergjente, jo i bazuar në ndonjë nen të caktuar. Në një vendim të vërtetë, Gjykata ose do të përmendte afatin tashmë të konsumuar (30 ditë) dhe pasojat, ose do të caktonte një afat të ri minimal për veprim final, nëse do të donte të shmangte shpërndarjen e Kuvendit menjëherë.