Deti Mesdhe, i vendosur midis Evropës, Azisë dhe Afrikës, është i njohur për biodiversitetin e tij, historinë e pasur kulturore dhe rëndësinë ekonomike.
Megjithatë, ky det po përballet me një krizë të rëndë.
Mbipeshkimi, speciet e ashtuquajtura pushtuese dhe ndotja e kanë kthyer atë në një fushë beteje për mbijetesë – jo vetëm për miliona specie ujore, por edhe për 150 milionë njerëz.
Ndotja, veçanërisht nga ujërat e zeza, po e përkeqëson këtë krizë, duke depërtuar në të gjitha aspektet e jetës detare.
Ekosistemi unik i Mesdheut është në rrezik.
Sipas të dhënave, më 11 gusht, temperatura mesatare ditore e sipërfaqes së Mesdheut arriti në 28.6C.
Përafërsisht 1 mijë specie “aliene” tani banojnë në det, me 130 të gjetura vetëm në ishullin Rodos.
Parashikimet sugjerojnë se mbi 30 për qind e specieve endemike mund të zhduken deri në vitin 2100.
Ujërat e zeza të patrajtuara kanë pasur ndikimin e tyre. Zonat bregdetare të Shqipërisë janë shembull i kësaj sfide.
Në vitin 2012 u përballën me ndotje të madhe.
Ndotja e detit, Shqipëria mund të paditet nga Kroacia, Italia dhe Sllovenia – Gazeta Si
Deri në vitin 2022, përkundër 112 milionë eurove të investuara në trajtimin e ujërave të zeza, vetëm 10 për qind e popullsisë kishte qasje në shërbimet e trajtimit të ujërave të zeza.
Edhe zonat e njohura turistike si Lungomare në Vlorë ende po luftojnë me ndotjen.
Sakaq një studim i vitit 2024 i peshkut shpatë në Mesdheun Perëndimor zbuloi se 80 për qind kishin mikroplastikë në stomakun e tyre.
Një studim i veçantë zbuloi nivele të larta të merkurit në peshkun shpatë, veçanërisht në mostrat italiane.
Më tej, hulumtimi mbi peshkun e konservuar në Turqi zbuloi ndotje mikroplastike në të gjitha mostrat e testuara.
Nëse kjo situatë vijon do të çonte në një skenar ku burimet ushqimore detare të konsumuara nga njerëzit do të jenë të kontaminuara me mikroplastikë dhe kimikate të tjera.
Nxehtësia në Adriatik
Nxehtësia e detit dhe rrymat e dobëta kanë kontribuar në përhapjen e gjerë të kësaj vere, veçanërisht në zonat veriore dhe qendrore të Adriatikut të një substancë të trashë, e formuar nga mikroalga të ndryshme që grumbullohet në shtratin e detit ose sipërfaqe.
Lënda është relativisht unike për Adriatikun dhe tenton të grumbullohet më shumë kur deti nuk merr mjaftueshëm lëndë ushqyese.
Hera e fundit që substanca bëri një paraqitje kaq të rëndësishme ishte në vitin 1989 në Itali, veçanërisht në ujërat jashtë qyteteve bregdetare në rajonin e Emilia-Romagna, duke bërë që plazhistët të largoheshin.
Por ndërsa ajo është një bezdi e shëmtuar për ata që lahen, nuk është e rrezikshme për shëndetin e tyre.
Ndërsa shumica e llojeve të peshqve mund t’i shpëtojnë, ajo mund të mbysë butakët si molusqet, të cilat janë gjithashtu nën kërcënim nga gaforret blu që lulëzojnë në Adriatikun më të ngrohtë, veçanërisht në pjesët veriore.
Diplomacia e gjelbër dhe sfidat mjedisore
Jo të gjitha vendet e Mesdheut janë anëtarë të BE-së, gjë që mund të çojë në rregulla ose ligje të ndryshme.
Në rastin e Ballkanit Perëndimor, vendet jashtë BE-së si Mali i Zi dhe Shqipëria kanë vija bregdetare përgjatë detit Adriatik.
Andrea Cascone, Drejtor i Drejtorisë për Rajonin e Adriatikut dhe Ballkanin në Ministrinë e Punëve të Jashtme dhe Bashkëpunimit Ndërkombëtar të Republikës Italiane, tha se mbrojtja e mjedisit dhe tranzicioni i gjelbër janë kthyer në një gur themeli të politikave të BE-së.
“Vendeve kandidate si Ballkani Perëndimor u kërkohet të përafrojnë politikat e tyre mjedisore me prioritetet e BE-së”, tha ai.
Siç shpjegoi Cascone, Italia promovon në mënyrë aktive mbrojtjen e mjedisit përmes kornizave shumëpalëshe dhe dypalëshe, si EUSAIR, Strategjia makro-rajonale e BE-së për rajonin Adriatiko-Jonian.
“Një nga pesë shtyllat i dedikohet mbrojtjes së mjedisit”, shtoi ai.
E ardhmja e Detit Mesdhe varet nga ndalimi i dëmtimit mjedisor, restaurimi aktiv i ekosistemeve dhe trajtimi i këtij trupi jetik të ujit me respektin që meriton.
Marrë nga “Interesting Engineering” dhe “The Guardian”, përshtatur për Albanian Post.